Varkenshouder die meer structuur aanbrengt in kraamstal, speelt werktijd vrij

Het belang van biest is bij elke varkenshouder bekend. Biggen krijgen geen antistoffen mee van de moeder. Dat heeft te maken met de opbouw van de placenta van de zeug; er is geen rechtstreeks contact tussen het bloed van de zeug en dat van de biggen. Een big wordt daardoor zonder afweer geboren.

De immuniteit die een big krijgt uit de biest, beschermt het dier een week of zes. In die tijd moet de big het eigen immuunsysteem opbouwen. Een zeug produceert tussen de 2,8 en 6,2 liter biest. Voor een goede bigoverleving is per big 200 gram het minimum, geeft dierenarts Peter van der Wolf van diergezondheidsdienst Royal GD aan tijdens het webinar Bigoverleving. In de praktijk lukt dat echter lang niet altijd.

Bedrijven die erin slagen biggen in de eerste week meer aandacht te geven, winnen die tijd later in het traject terug. Dat vraagt wel om een andere manier van werken, erkent Rainier van Gelderen van Por€ Business. Protocollair werken helpt daarbij. Volgens hem maken vaste afspraken inzichtelijk wat goed loopt, wat incidenten zijn en waar de structurele problemen zitten.

Daarbij gaat het onder meer om het tijdig signaleren van probleemzeugen (zoals gelten en zeugen met een te ruime conditie), de duur van het werpproces en de fitheid na het werpen. Van Gelderen: 'Wie vooral met incidenten bezig is, komt structureel tijd tekort. Structurele missers beperken bovendien de technische prestaties van het bedrijf.'

Ook taakafspraken in de kraamstal dragen bij aan rust en overzicht. Medewerkers weten op die manier wat er van hen wordt verwacht. Van Gelderen adviseert kraamstalmedewerkers om vaste rondes te blijven maken, vooral wanneer in meerdere afdelingen tegelijkertijd wordt geworpen. 'Laat je arbeid niet bepalen door de waan van het moment.'

Het helpt ook om werkwijzen te standaardiseren. Door bijvoorbeeld op de zeugenkaart vast te leggen wanneer de eerste big en de daaropvolgende biggen zijn geboren, is voor collega's direct zichtbaar hoe het geboorteproces is verlopen, licht Van Gelderen toe.

Bigoverleving begint bij goede genetica van zowel vader als moeder en eindigt pas bij het spenen, gaat Van Gelderen verder. De uitdaging is om biggen gezond en weerbaar door de kraamstalperiode te loodsen. Dat pasgeboren biggen rondom het werpen en in de eerste week na hun geboorte niet altijd de gewenste aandacht krijgen, is vaak het gevolg van tijdgebrek bij de verzorgers.

Hoe beter biggen zijn ontwikkeld bij het spenen, hoe beter hun maag-darmstelsel functioneert en hoe gemakkelijker de overgang van kraamstal naar speenafdeling verloopt. Volgens Van Gelderen kan een strakke planning rondom het dekken en werpen veel rust en tijdswinst opleveren.

Veel werk

'Wie de hele week dekt, heeft ook de hele week worpen en zorg voor biggen. Dan moet vaak ook nog worden gespeend', geeft eigenaar van Por€ Business aan. 'Op een familiebedrijf vraagt dat veel van de beschikbare arbeid.'

Door het dekken te concentreren in bijvoorbeeld drie dagen, wordt de kans kleiner dat werkzaamheden en biggen van verschillende leeftijden door elkaar lopen. Dat is niet alleen efficiënter, maar ook gunstig voor de biggezondheid.

Bij die planning hoort volgens Van Gelderen ook een strak instroomschema voor gelten en zeugen. Zeugen die niet of te laat berig worden, gaan eerst naar een aparte afdeling en worden later weer ingepland. 'Een zeug gaat naar de dekstal om gedekt te worden, niet om te kijken of het lukt', zegt hij. Binnen een werpgroep is het streven dat alle zeugen binnen drie dagen hebben geworpen.

'Soms komen zeugen spenen te kort of zijn de tomen zo groot dat het zogeheten split suckling onvermijdelijk is', stelt Van Gelderen. In de praktijk passen steeds meer bedrijven deze methode toe. Bij split suckling worden de eerstgeboren biggen, als ze volle buiken hebben, tijdelijk apart gezet, zodat biggen die later worden geboren ook voldoende biest kunnen opnemen.

Een zeug geeft ongeveer om de twee uur een zoogbeurt. Biggen die apart worden gezet, moeten volgens Van Gelderen niet te lang (twee zoogbeurten) bij de zeug worden weggehouden. Ook het microklimaat in hun opvang vraagt aandacht en hij raadt vermeerderaars aan regelmatig een biesttest uit te voeren. Dat geeft inzicht in zowel de verdeling van de biest binnen de toom als de opname per big.

'Verzuurde biggen'

Gemiddeld duurt een werpproces 3,5 uur. Vergt een werpproces meer tijd, dan hebben de biggen volgens Van Gelderen meer kans op zuurstoftekort. Hij spreekt in dat geval van 'verzuurde biggen' die extra zorg nodig hebben. In de praktijk blijkt bovendien dat laatstgeboren biggen minder biest opnemen, die vaak ook van mindere kwaliteit is.

'Daar komt bij dat de voorste melkpakketten meer biest produceren dan de achterste', vertelt Van Gelderen. 'Word je als lichte big laat in de worp geboren en zijn de voorste tepels al bezet, dan sta je al snel op achterstand.'

Biest is essentieel voor een gezonde big

Biest is voor een big van levensbelang, omdat het dier voor de opbouw van weerstand helemaal afhankelijk is van de afweerstoffen die daarin zitten. Biest wordt opgenomen tot 24 uur na de geboorte en maakt vanaf een uur of twaalf na de geboorte van de eerste big plaats voor moedermelk.

De kwaliteit van de biest die de eerstgeboren biggen krijgen, is het beste. Duurt het werpproces te lang, dan neemt de kwaliteit van de biest versneld af.

Biest is ook een bron van energie. Biggen hebben geen 'bruin' vet, ofwel energie die snel beschikbaar kan komen. De energiereserves liggen opgeslagen in de lever en spieren. Binnen twaalf uur zijn die opgebruikt. Dit terwijl de helft nodig is voor de thermoregulatie.

Daalt het energieniveau te sterk, dan mist een big ook de kracht om biest of melk op te nemen. Ligt een big na de geboorte snel in een warme omgeving, dan helpt dat om de thermoregulatie op gang te brengen.