Rol van Spanje als Europese groentetuin staat onder druk

Noodweer en koude en overtollige regenval teisteren deze winter Zuid-Spanje. Telers in tuinbouwrijke regio's als Murcia en Almería lijden onder de situatie. Niet alleen de vollegrondsgroenteteelt, maar ook de productie in kassen staat onder druk. Koude nachten en regen zorgen voor meer schimmelziekten. Paprikatelers worstelen met zware druk van trips in het gewas.

'Alle slechte omstandigheden die je kunt bedenken zijn aanwezig. Wat betreft het weer is dit het slechtste jaar in Spanje dat ik mij kan heugen. In Marokko konden de boten niet afvaren door een zware storm en er waren te weinig vrachtauto's beschikbaar', vertelt Rob van der Bas, inkoper van kasproducten in de stand van handelsbedrijf Combilo tijdens de Fruit Logistica vorige week in Berlijn.

'De virusoverdracht door trips in de paprikateelt zorgt bovendien voor veel uitval. Dit probleem is groter dan in andere jaren. Telers mogen niet meer chemisch bestrijden als voorheen, onder druk van de Europese Unie en supermarktketens', licht Van der Bas toe.

De Nederlandse telerscoöperatie Harvest House koopt in het winterseizoen groenten bij uit Zuid-Europa om aan leveringscontracten te voldoen. CEO Jelte van Kammen: 'Voor het eerst komt nu de twijfel in beeld of Spanje wel de groentetuin van Europa blijft.'

Volgens Van Kammen is dit het meest zorgwekkende seizoen van de afgelopen tien jaar. Hij wijt het deels aan klimaatverandering. 'Spanje warmt het hardst op van alle Europese landen. Daardoor worden de zomers steeds heter en droger en de winters steeds natter. Dat zorgt voor waterschaarste in de zomer en ziekten en plagen in de teelt.'

Stephan van Marrewijk, die al bijna dertig jaar in Spanje woont, ziet de ontwikkelingen van dichtbij als salesmanager van telerscoöperatie Vicasol in Almería. 'Klimaatverandering speelt een rol. Zomers worden warmer en winters kouder. Er valt 's winters op veel meer dagen regen dan tien jaar geleden. Dit wordt een structureel probleem.'

Vicasol telt 940 leden, die gezamenlijk op 1.800 hectare het hele pakket kasgroenten telen. Van Marrewijk ziet dat hun paprikatelers ook problemen hebben met trips. 'Het kost opbrengst en veel oogst valt in klasse 2 of lager. Er is weinig tegen te doen.'

Marokko steekt Spanje de laatste jaren naar de kroon als groente- en fruitleverancier voor Europa in de winter. Maar ook daar zijn geregeld problemen met de levering, door het weer of logistieke knelpunten. Handelaren zoeken nu actiever in andere landen, bijvoorbeeld Tunesië, Egypte en Turkije.

'Europa is voor een groot deel afhankelijk van Spanje. Maar ook wij kijken nu verder, bijvoorbeeld naar Turkije. Daar waren ze meer gericht op Rusland en Oost-Europa. Als je genoeg betaalt, kun je de groenten ook daarvandaan krijgen', aldus Van der Bas. Hij merkt dat telers in andere landen door de situatie geprikkeld worden tot uitbreiding en levering naar West-Europa.

Van Marrewijk is nog niet bang dat Spanje voorbijgestreefd wordt. 'Er zit ontwikkeling in Marokko en Tunesië, maar ook daar zijn problemen. Bovendien heeft de Europese retail toch voorkeur voor producten uit een Europees land.'

Spanje heeft ook te maken met terugloop van beschikbare synthetische middelen voor de bestrijding van plagen. Van Kammen: 'Daardoor moeten klanten eraan wennen dat de beschikbaarheid en kwaliteit van sommige groenten minder is.'

De CEO van Harvest House ziet een groeiende kloof in de Europese Unie tussen de beschikbare gereedschapskist en de teeltpraktijk. 'Naast afbouw van middelen staan lange trajecten voor herregistratie van bestaande middelen en toelating van nieuwe groene middelen. Herregistratie van chemische middelen in Europa wordt commercieel minder interessant, doordat de toelating alsnog kan vervallen.'

Hij vervolgt: 'Terwijl deze middelen afvallen, komt de compensatie door groene alternatieven te traag op gang. Ook speelt mee dat je met groene gewasbescherming veel meer verschillende middelen nodig hebt en dat ze synthetische middelen niet een-op-een vervangen.'

Betere kassen zijn hard nodig om de problemen met klimaat en ziektes te beheersen, melden de handelaren tijdens de grote internationale handelsbeurs. 'Tegen verspreiding van schadelijke insecten zouden telers de kassen beter dicht moeten maken met insectengaas en sluisdeuren. Ze moeten zelf de oplossing bedenken', meent Van der Bas.

Van Kammen weet het wel: 'Ik zie de Spanjaarden de systeemverandering naar vergroening die de Europese Unie oplegt niet maken zonder dat ze overschakelen naar betere, hightechkassen. Al zit dat niet bepaald in hun DNA, ze moeten toch in die richting investeren. Want de toekomst die eraan komt, is er een met minder chemische correctiemiddelen en een natter klimaat.'

Volgens Van Marrewijk kijken Spaanse telers wel degelijk naar verbetering van kassen. 'Degenen die genoeg verdienen om te kunnen investeren, doen dat ook echt. Vanuit de coöperatie steunen we onze leden daarbij met het geld dat overblijft na een seizoen.'

De salesmanager beaamt dat er een noodzaak is om de Zuid-Spaanse kassen iets meer hightech te maken. 'Er zal geen verwarmingsinstallatie in komen, maar wel betere en hogere constructies, dubbel plastic en heteluchtverwarming. Allemaal nodig voor meer bescherming en minder luchtvochtigheid.'