Middeleeuws oerbos in de Achterhoek

Het landschap van de Achterhoek met zijn open weidegebieden, landgoederen en coulissen met een afwisseling van weilanden, bos en houtwallen is hooguit 200 jaar oud. Het is grotendeels gegroeid uit Berlewalde, een middeleeuws oerbos in het hart van de Achterhoek. Of dat bos inderdaad Berlewalde heette, is niet helemaal zeker. En waar het precies heeft gelegen is ook niet bekend, want er zijn geen kaarten van. Grofweg moet het tussen de Oude IJssel, de Schipbeek, Dorther Beek, IJssel en de hogere gronden tussen Eibergen en Aalten hebben gelegen. Het was eerst een aaneengesloten wildernis met hier en daar een eilandje met bewoning (vooral langs de randen en bij Zelhem), maar in middeleeuwen ontstond een afwisseling van verschillende soorten bos, moeras, halfopen bosweide en hakhout. Aanvankelijk domineerde bos, vooral eiken en elzen. Boeren gebruikten ze voor een bijzondere bijverdienste, het maken van houtskool (een coolshoop in het bos). Wolf, beer, wilde paarden, zwijnen, edelherten, bevers en misschien zelfs de eland waren er te vinden, net als kraanvogels en ganzen. Boeren hielden er koeien, maar ook varkens, die zich in het bos in de herfst tegoed deden aan eikels en beukennoten. Geleidelijk werd het gebied steeds opener en verloren bos en moeras terrein ten gunste van de landbouw. Intensievere begrazing, de komst van landgoederen, ontginning en verkaveling zorgden ervoor dat Berlewalde in het landschap niet meer te herkennen is.